Hoe omgaan met nieuwe situaties als je autisme en/of ADHD hebt?

Nieuwe situaties kunnen voor veel mensen spannend zijn, maar voor mensen met autisme en / of ADHD kunnen ze extra uitdagend zijn. Onvoorspelbaarheid, prikkels, sociale verwachtingen en veranderingen in routine kunnen zorgen voor stress, onzekerheid of blokkeren. Toch is het mogelijk om hiermee te leren omgaan op een manier die veiligheid en zelfvertrouwen vergroot. In deze blog neem ik je mee in praktische en haalbare strategieën die je kan gebruiken.

Waarom zijn nieuwe situaties zo lastig voor mensen met autisme en / of ADHD?

Bij autisme speelt de behoefte aan voorspelbaarheid en structuur een grote rol. Nieuwe situaties brengen juist het tegenovergestelde: onbekende regels, onverwachte prikkels en sociale onzekerheid.

Bij ADHD kan het probleem meer liggen in het reguleren van aandacht, impulsiviteit en het omgaan met overweldigende prikkels. Nieuwe situaties kunnen daardoor chaotisch en moeilijk te overzien zijn.

Wanneer autisme en ADHD (AuDHD) samen voorkomen, kunnen deze uitdagingen elkaar versterken.

1. Voorbereiding is je beste vriend

Een nieuwe situatie wordt een stuk minder spannend als je weet wat je kan verwachten. Denk aan:

• Van tevoren informatie opzoeken (locatie, mensen, planning)

• Visualiseren hoe de situatie eruit kan zien

• Eventueel het scenario stap voor stap uitschrijven

2. Maak het concreet en voorspelbaar

Abstracte verwachtingen ("het komt wel goed") helpen vaak niet. Concrete informatie wel.

Bijvoorbeeld:

• Hoe laat begint het?

• Hoe ziet de ruimte eruit?

• Wie is er aanwezig?

• Wat wordt er van mij verwacht?

Hoe concreter, hoe rustiger het brein wordt.

3. Bouw veilige ankers in

Een nieuwe situatie hoeft niet volledig nieuw te zijn. Neem iets vertrouwds mee:

• Een bekend persoon

• Een vertrouwd object (noise cancelling koptelefoon, fidget)

• Een vaste routine voor of na de situatie

Dit helpt om spanning te reguleren en sneller te herstellen.

4. Geef jezelf een 'escape plan'

Het idee dat je moét blijven, kan extra stress geven. Spreek daarom met jezelf af:

• Hoe lang blijf ik minimaal?

• Wat doe ik als het te veel wordt?

Alleen al weten dat je weg mag, maakt het vaak makkelijker om te blijven.

5. Normaliseer spanning

Spanning betekent niet dat het misgaat, het betekent dat je brein zich probeert aan te passen.

Help jezelf om je gedachten te herkaderen:

• "Ik ben zenuwachtig." -> "Ik ga iets nieuws doen en dat is oké."

• "Ik kan dit niet." -> "Ik mag dit stap voor stap proberen."

6. Begin klein

Niet elke nieuwe situatie hoeft meteen groot of intens te zijn.

Werk in kleine stappen:

• Eerst observeren

• Dan kort deelnemen

• Daarna langer blijven

Succeservaringen bouwen zelfvertrouwen op.

7. Reflecteer achteraf

Na de situatie is het waardevol om stil te staan bij wat ging:

• Wat viel mee?

• Wat heeft geholpen?

• Wat zou ik de volgende keer anders doen?

Focus niet alleen op wat moeilijk was. Juist het erkennen van wat wél lukte is essentieel.

Tot slot

Nieuwe situaties zullen waarschijnlijk nooit comfortabel worden en dat hoeft ook niet. Het doel is niet om alle spanning weg te nemen, maar om ermee te leren omgaan op een manier die werkt voor jou.

Met de juiste voorbereiding, mildheid en strategieën kunnen nieuwe ervaringen zelfs waardevolle groeimomenten worden.